Goede voornemens 2026

‘Der erste Blick aus dem Fenster am Morgen’. Dat is de beginregel van het gedicht ‘Vergnügungen’ van Bertolt Brecht. Het bestaat uit een opsomming van -volgens de auteur- humeurherstellende ‘genoegens’. Ik noem er enkele van:

Vergnügungen

Der erste Blick aus dem Fenster am Morgen
Das wiedergefundene alte Buch
Begeisterte Gesichter […]
Schreiben, Pflanzen
Reisen, Singen
Freundlich sein.

De Duitse schrijver Bertolt Brecht is vooral bekend om zijn maatschappijkritische stukken als ‘Die Dreigroschenoper’ en ‘Mutter Courage’. In zijn poëzie schrijft hij ook over doodgewone dingen die volgens hem gelukkig kunnen maken of in ieder geval een slecht humeur een beetje kunnen opvrolijken. Dat komt goed van pas in een tijd waarin het wereldnieuws weinig hoopvol stemt of aanleiding geeft om vrolijk en blijmoedig te zijn. De opsomming in het gedicht eindigt met ‘freundlich sein’. Niet ‘vriendelijk bejegend worden door anderen’, maar zelf ‘vriendelijk zijn’ tegen anderen; niet omdat het moet, niet als een vervelende opdracht die ongetwijfeld soms enige moeite kost, maar omdat ik het als aangenaam, genoeglijk, als een ‘Vergnügung’ ervaar. Vriendelijk zijn maakt onze omgeving meteen beter en mooier. Je kunt altijd en overal vriendelijk en aardig zijn, zelfs als jouw vriendelijkheid door de ander niet wordt beantwoord. “Vriendelijke woorden geven mensen kracht om te leven, valse woorden maken mensen kapot.” (Spreuken 15:4) Een spreuk uit het bijbelboek Spreuken, duizenden jaren oud, maar -volgens mij- nog steeds onverminderd actueel. We horen, ook van toonaangevende politici, zoveel woorden die mensen kleineren en kapot willen maken en hunkeren naar vriendelijke woorden die mensen bemoedigen en kracht geven. Het boek Spreuken is een deel van de wijsheidsliteratuur van de Bijbel. Soms zijn de spreuken duidelijk een weergave van het denken van die tijd en hopeloos verouderd. Maar vaak hebben de spreuken in al die jaren niets aan zeggingskracht ingeboet. De kernvraag van de bijbelse wijsheidsliteratuur is: Hoe kan ik een goed leven leiden? Hoe kan ik een waardevol mens zijn? Laatst zei iemand tegen mij: “Is het niet gewoon de bedoeling om je best te doen om een goed mens te zijn, vriendelijk en zorgzaam voor een ander?” Kort en krachtig verwoord. Het lijkt mij, los van alle andere goede voornemens, waar meestal toch niet zoveel van terecht komt, zoals afvallen, minder roken, minder alcohol drinken, meer tijd vrij maken voor jezelf en degenen die jou lief zijn, om maar een paar voorbeelden te noemen, een heel goed voornemen voor het nieuwe jaar: minder woorden gebruiken die anderen kapot maken, woorden die neerbuigend, veroordelend, kwetsend kunnen zijn, en méér vriendelijke woorden, méér woorden die anderen kracht geven om te leven. 

En als tweede goede voornemen: blijmoedig zijn. Sommige mensen hebben zoveel behoefte aan goedkeuring van anderen, dat het hen niet lukt om in zichzelf vreugde en blijdschap te vinden. Onze algemene gemoedstoestand wordt vaak bovengemiddeld beïnvloed door externe factoren: het groepsgevoel, de goedkeuring van vrienden, de sociale meetlat die bepaalt in hoeverre je in het ideale plaatje past, enzovoorts. Misschien herkennen sommigen het gevoel voor hoe we ons voelen afhankelijk, misschien té afhankelijk, te zijn geworden van de reactie van de buitenwereld. Als je minder goed voor ogen hebt wie je eigenlijk bent, kunnen opmerkingen van anderen ons onzeker maken en uit het veld slaan. Wie druk bezig is zich alsmaar als een kameleon aan de kleuren van de omgeving aan te passen, dreigt te vergeten welke kleur zijn eigen kleur is, wie hij zelf eigenlijk is of wil zijn. Er is soms lef voor nodig om je eigen koers te varen; vooral als de directe omgeving onbegrip toont en met ‘valse woorden’ reageert, met woorden die kwetsend, ja zelfs vernietigend kunnen zijn en iemand ten gronde kunnen richten. Dan moet je bij het volgen van je eigen koers stevig in je schoenen staan. Net als ‘zacht-moedig’ vind ik ook ‘blij-moedig’ een mooi woord: Er is vaak moed voor nodig om, soms ondanks alles, ondanks alle tegenslagen en negatieve gebeurtenissen in ons leven, diep van binnen ‘blij’ (met jezelf) te zijn en het leven op te pakken met een zekere opgewektheid en nonchalance. 

Bij dat laatste past mijn derde voorstel voor een goed voornemen: wachten. In eerdere boeken analyseert Dirk de Wachter de huidige westerse samenlevingen en constateert onder andere een grote prestatiedruk en een algemeen ervaren identiteitscrisis: mede door een sterke nadruk op individualisme zijn we losgeraakt van een gedeeld zingevingssysteem. Velen zijn angstig en bang (voor de wereld, voor de toekomst) en doen hun best om de in hun eigen bestaan ervaren leegte te verdoven. Niets willen missen (op Social Media afgekort met YOLO (=You Only Live Once) en FOMO (=Fear Of Missing Out) is dan de drijfveer van het leven. In een tijd waarin alles sneller en korter moet, pleit de Wachter voor iets wat we bijna zijn verleerd en kwijtgeraakt: aandachtig wachten. In zijn nieuwste boek ‘Wachten, een levenshouding’ roept de bekende Belgische psychiater zijn lezers op het gehaast-zijn van deze maatschappij achter zich te laten en weer steeds vaker geduldig te wachten, hoopvol de ogen open te houden en te ‘doen wat je hand vindt om te doen’ (Prediker 9:10); maar bedachtzaam, zonder haast. “Ons past terughoudendheid, bescheidenheid, nederigheid. Het jezelf niet vooropstellen. Ont-Ik-king.” Om het wachten vol te houden is, met een typisch Heidegger-woord, ‘gelatenheid’ nodig. Het gaat om wachten in de vorm van geduldig kijken naar de ander, van liefdevol aanwezig zijn en de ander de tijd gunnen.

De Duitse theoloog Eugen Drewermann schreef ooit: ‘Overal waar een mens in liefde nabij is, raakt de hemel de aarde en komt de hemel tastbaar nabij.’ Als wij elkaar liefhebben, dan kan, zelfs zonder dat we er op uit zijn, God door ons zichtbaar worden. En omgekeerd: een ander die liefdevol naar ons toe komt, kan zomaar iets van God laten zien. God werd mens onder de mensen, verscheen als onze naaste, en hij leeft nog altijd in en onder ons, waar wij in liefde naar elkaar omzien.